Vì sự phát triển nông nghiệp

NHỮNG YẾU TỐ HÌNH THÀNH NĂNG SUẤT CÂY TRỒNG

19:48 - 08/10/2018
(QHNN) - Các loại cây trồng lúa, ngô, khoai, đậu, rau, hoa phát huy được đầy đủ những tiềm năng của mình trong điều kiện môi trường thuận lợi, là khi được cung cấp điều kiện dinh dưỡng đầy đủ và được bảo đảm đủ nước. Nước là bộ phận cấu thành của sinh chất. Với sự tham gia của nước, quang hợp và nhiều quá trình sinh hoá khác được thực hiện. Nước có ảnh hưởng lớn đến sự xâm nhập và đồng hoá các nguyên tố dinh dưỡng khoáng.

Vì vậy, việc cung cấp nước và thức ăn khoáng cho cây là một trong những nhiệm vụ quan trọng nhất của những người làm nông nghiệp. Để tạo cơ sở thuận lợi cho sự sinh trưởng và phát triển của thực vật cần những hiểu biết và cần chú ý đến đặc điểm của từng loại đất, đến tính thuộc của đất cũng như những đặc điểm sinh trưởng và phát triển của cây. Chúng ta biết rằng chu trình phát sinh của cây bao gồm những giai đoạn riêng biệt khác nhau cơ bản về chiều hướng của các quá trình trao đổi chất trong cơ thể và về những đòi hỏi của cây đối với điều kiện ngoại cảnh.
Có thể chia toàn bộ chu trình sống của cơ thể thực vật từ mầm cho đến khi hạt chín ra bốn thời kỳ, mỗi thời kỳ thể hiện ở tính định hướng của các quá trình sinh lý và tỷ lệ khác nhau của các quá trình tổng hợp và thuỷ phân trong cây. Ở thời kỳ đầu – từ lúc hạt nảy mầm đến khi xuất hiện bề mặt đồng hoá - trong các hạt, trong củ hay củ rễ đang nảy mầm các quá trình phân giải chiếm ưu thế hơn các quá trình tổng hợp. Trong thời gian hình thành bộ rễ và những chất dự trữ của hạt càng được sử dụng đúng mức lượng khoáng để kiến tạo các mầm non thì sự sinh trưởng và phát triển về sau của cây càng xảy ra đồng đều hơn; thời kỳ (a) khi bắt đầu ra nụ hoa và ra hoa. Đặc trưng của thời kỳ này là tăng mạnh sinh khối của các cơ quan sinh dưỡng của cây và quá trình tổng hợp các protein phức tạp (protein cấu trúc và enzim) chiếm ưu thế cũng như sự hấp thu tối đa các chất dinh dưỡng đặc biệt là nitơ, kali từ bên ngoài. Cùng với quá trình tạo sinh khối các cơ quan sinh dưỡng, cây chuyển dần sang thời kỳ (b) trong chu trình sống là thời kỳ hậu ra hoa và kết quả: trong thời gian này sự tổng hợp các chất protein ở trong là bị chậm lại ít nhiều, còn các sản phẩm quang hợp và các chất khoáng được chuyển hoá chủ yếu thành các chất cần thiết cho sự tạo hoa và kết quả; khi thời kỳ ra hoa thụ phận kết thúc, cơ thể thực vật chuyển dần sang thời kỳ (c) – thời kỳ tạo các cơ quan sinh sản. Sự sinh trưởng của các cơ quan sinh dưỡng kết thúc và các sản phẩm quang hợp chuyển hoá thành các chất dự trữ: tinh bột, protein, chất béo và những hợp chất khác. Điểm đặc trưng của thời kỳ này là trong sinh khối các cơ quan sinh dưỡng, đặc biệt là các lá phía dưới và trong thân quá trình tổng hợp yếu dần, còn quá trình thuỷ phân tăng lên, các enzim thuỷ phân, các protein phức tạp được tổng hợp từ trước sẽ phân giải thành những hợp chất tương đối đơn giản hơn, kiểu petit, axit amin, amit và các đơn chất chứa nitơ khác. Các chất này tiếp đó chuyển vận vào hạt, và ở đây lại được chuyển hoá thành các protein dự trữ đơn giản.
 
 


 

1. Dinh dưỡng khoáng và các quá trình trao đổi chất trong thời kỳ sinh trưởng và phát triển đầu tiên của cây

Quá trình sinh trưởng, phát triển, quá trình trao đổi chất trong cây xảy ra không giống nhau. Đặc trưng của thời kỳ đầu là mầm non của cây đang phát triển dinh dưỡng nhờ các chất dự trữ của bản thân hạt nghĩa là các hợp chất hữu cơ được tạo nên khi hạt, củ, củ rễ, củ quả nảy mầm (Leopold, 1968). Những chất dự trữ của hạt phân giải thành các chất đơn giản hơn khiến cây non hấp thu dễ dàng hơn: protein phân giải thành các axit amin và các chất khoáng; chất béo phân giải thành axit béo; tinh bột và monoxacarit (Pleskov, 1975). Trong giai đoạn sống đầu tiên, cây mầm sinh dưỡng bằng các sản phẩm hữu cơ ấy. Quá trình phân giải các hợp chất hữu cơ của hạt xảy ra càng mạnh và hoàn toàn thì cây mầm sinh trưởng và phát triển càng nhanh. Ta có thể tác động đến tốc độ phân giải các hợp chất dự trữ trong hạt bằng cách bón phân khoáng. Các nghiên cứu đã cho thấy rằng các cây lương thực chứa lượng lớn các hợp chất nitơ và gluxit, chẳng hạn như lúa mì, lúa, khoai, cây họ đậu… ngay từ khi bắt đầu sinh trưởng rất cần phân lân. Do vậy, không phải ngẫu nhiên biện pháp bón theo rãnh với liều lượng không lớn phân lân thường có ảnh hưởng tốt đến sinh trưởng và phát triển của cây.

Đặc trưng nông hoá của đất thí nghiệm nêu trên là độ pH trong dịch chiết KCl 4,9; độ chua thủy phân 3,71 mgđl/100g đất; tổng lượng bazơ hấp thu 14,63 mgđl/100g đất. Độ no bazơ 79,8%; lượng K2O theo Peive 6,7mg; P2O5 theo Kirxanov 5,75 mg/100g đất. Số liệu chỉ ra rằng trong giai đoạn đầu, sự dinh dưỡng của các loại cây khác nhau là không giống nhau, đặc biệt trong những trường hợp bón phân khoáng cùng với hạt. Chẳng hạn, củ mầm khoai tây là cây chứa ít các chất nitơ và chứa lượng gluxit lớn, thì ngoài phân lân còn đòi hỏi nhiều phân đạm; ngô chứa đầy đủ lượng gluxit và các nguyên tố khoáng hầu như không phản ứng với sự bón phân lân trong giai đoạn đầu.

Phân đạm được bón cùng với hạt không chỉ tăng sự phân giải tinh bột mà còn tăng cường độ hô hấp và hoạt tính các enzim ôxy hoá. Rõ ràng, hô hấp là quá trình quan trọng nhất trong hoạt động sống của thực vật, nhưng tăng hô hấp mà không tăng đồng hoá cacbon và hấp thu các nguyên tố dinh dưỡng sẽ là sự không đồng bộ ít hiệu quả. Vì vậy, các cây mầm sau khi đã tiêu hoá nhanh các chất dự trữ của hạt cho hô hấp sinh trưởng bị kìm hãm và nhất là sự phát triển của bộ rễ bị ức chế. Trong khi đó cường độ hô hấp cao, đã không có tác động kìm hãm sự sinh trưởng và phát triển của các cây trồng chứa nhiều gluxit và tương đối ít các hợp chất nitơ, ví dụ, củ khoai tây. Ngược lại, trong trường hợp đó phân đạm và lân được bón cùng với củ đã có ảnh hưởng tốt không những đối với sự sinh trưởng và phát triển mà còn ảnh hưởng đến năng suất của cây. Vì vậy phân đạm được bón cùng với củ có tác động bổ sung phần thiếu hụt thức ăn nitơ trong giai đoạn sinh trưởng và phát triển đầu tiên của cây và củ.

Trên cơ sở những nghiên cứu đã dẫn, ta có thể kết luận rằng khi bón phân khoáng cùng với hạt hoặc củ, thành phần phân bón phải khác nhau tuỳ thuộc vào đặc điểm sinh học của cây.

Bón phân cùng với hạt sẽ cho hiệu quả cao khi đất có độ phì thấp, nghĩa là ít photpho và những nguyên tố dinh dưỡng khác. Lúc trong đất có hàm lượng photpho và các nguyên tố khác tương đối cao hiệu quả của phân bón bị lu mờ.

2. Các quá trình trao đổi chất của cây vào thời kỳ ra hoa, thụ phấn và hình thành quả, hạt phụ thuộc vào yếu tố dinh dưỡng khoáng

Đến đầu thời kỳ ra nụ và ra hoa các quá trình tổng hợp trong các cơ quan dinh dưỡng thường đạt đến mức cực đại. Trong thời gian đó, trong các cơ quan của cây các protein cấu trúc và protein enzym đạt hàm lượng tối đa đồng thời từ môi trường bên ngoài sự hấp thu các nguyên tố dinh dưỡng chủ yếu cũng xảy ra mạnh nhất. Cơ thể thực vật khi ở trạng thái như vậy cho đến lúc hình thành các cơ quan sinh sản. Sau khi hình thành các cơ quan sinh sản, các quá trình tổng hợp giảm dần đặc biệt trong thân và các lá phía dưới hàm lượng các protein phức tạp và axit nucleic và những hợp chất quan trọng khác về mặt sinh lý tụt thấp. Các quá trình thuỷ phân tăng lên và dòng các chất đồng hoá từ các cơ quan sinh dưỡng rút mạnh hơn vào các cơ quan sinh sản (hạt, củ, thân, mầm…).

Trong các cơ quan sinh sản diễn ra sự tổng hợp các chất dự trữ các protein đơn giản ở cây lấy hạt, tinh bột ở cây khoai tây, cây lấy dầu, đường ở cây củ cải đường (trong rễ). Các chất dự trữ ở các cơ quan tương ứng tích luỹ lại được là nhờ sự tiêu thụ các hợp chất hữu cơ và vô cơ sinh khối các cơ quan sinh dưỡng nhưng khi có đầy đủ các chất dinh dưỡng ở trong đất. Vì vậy quá trình đó tiến hành càng mạnh mẽ thì trong những điều kiện thuận lợi sẽ hình thành nên càng nhanh tăng phần giá trị kinh tế của cây.

Trong thời kỳ đó, hình thành nên không chỉ năng suất mà còn phẩm chất của cây. Tiến trình như thế của các quá trình sinh lý là đặc tính chung mọi cơ thể thực vật. Song nhờ phân bón ta có thể làm thay đổi các quá trình ấy, nghĩa là kìm hãm hoặc xúc tiến chúng. Vào thời đó việc bón phân có thể tiến hành bằng cách bón vào đất hay phun qua thân lá. Biện pháp bón thúc không chỉ là nguồn bổ sung dinh dưỡng mà còn là phương tiện tác động lên các quá trình trao đổi chất trong cây. Thời kỳ ra hoa và thời kỳ thụ phấn mặc dầu là thời kỳ ngắn ngủi nhất nhưng trong thời kỳ này diễn ra những biến đổi lớn trong quá trình trao đổi chất của cây.
Nguyễn Hồng Phong
Nguồn: QUÊ HƯƠNG NGÀY NAY
1
0
Bài viết cùng danh mục
Bài viết mới nhất
Loại Mua vào Bán ra
Vàng SJC 1L - 10L 47.800 49.000
Vàng nhẫn SJC 99,99 1 chỉ, 2 chỉ, 5 chỉ 47.200 48.700
Vàng nhẫn SJC 99,99 0,5 chỉ 47.200 48.800
Vàng nữ trang 99,99% 47.000 48.700
Vàng nữ trang 99% 46.418 48.218
Vàng nữ trang 75% 34.479 36.679
Vàng nữ trang 58,3% 26.345 28.545
Vàng nữ trang 41,7% 18.260 20.460
  Mua vào Bán ra
AUD 16,514.12 17,203.81
CAD 17,145.36 17,861.43
CHF 24,828.95 25,865.91
CNY 3,355.92 3,496.60
DKK - 3,764.14
EUR 26,792.23 28,158.67
GBP 29,266.30 30,488.58
HKD 2,916.04 3,037.83
INR - 326.81
JPY 214.93 226.59
KRW 17.26 21.01
KWD - 78,610.04
MYR - 5,696.56
NOK - 2,606.63
RUB - 342.02
SAR - 6,406.92
SEK - 2,705.67
SGD 16,662.47 17,358.36
THB 660.78 761.78
USD 23,060.00 23,270.00