Phóng sự - ký sự

Di tích văn hóa lịch sử quốc gia: Thái phó Nguyễn Văn Giai (1554 -1628)

14:56 - 16/06/2019
(QHNN) - Tiến sĩ Thái phó Nguyễn Văn Giai, sinh năm 1554, người xã Phù Lưu Trường, huyện Thiên Lộc, phủ Đức Quang, trấn Nghệ An thời Lê Trung Hưng, ngày nay là xã Hậu Lộc, huyện Lộc Hà, tỉnh Hà Tĩnh. Ông là con cháu dòng họ Nguyễn Văn, một “danh gia vọng tộc” giàu truyền thống hiếu học và nổi tiếng khoa bảng như: trạng nguyên Nguyễn Văn Long, bảng nhãn Nguyễn Văn Quý, thám hoa Nguyễn Văn Cẩn, Nguyễn Văn Lân, Nguyễn Văn Lâm.  Quê hương, gia đình Nguyễn Văn Giai lại rất nghèo. Thân phụ ông là Nguyễn Văn Cùng, một nho sinh nghèo sa cơ lỡ vận, ông đã dồn sức tìm thầy nuôi dạy Nguyễn Văn Giai ăn học với khát vọng vẻ vang đề danh bảng vàng bia đá, rạng rỡ quê hương.
 

    Theo sách “Thiên Lộc Huyện Chí” của Lưu Công Đạo thì Nguyễn Văn Giai là người đặc biệt thông tuệ, 5 tuổi đã biết chữ nghĩa, 9 tuổi biết làm văn, 15 tuổi viết bài phú : “ Con trân trên nghiên mực”. Năm 16 tuổi ông được gia đình ra Thăng Long tìm thầy giỏi rèn giũa kinh sử để sau này có cơ hội giúp nước yên dân. Tuy học tập trên đất nhà Mạc, nhưng tư tưởng “phò Lê diệt Mạc” luôn hiện hữu trong tâm trí Nguyễn Văn Giai. Bấy giờ ở Phù Lưu có hoàng giáp Phan Đình Tá vốn là thần tử nhà Lê quy thuận nhà Mạc in trên cờ 4 chữ “lưỡng triều tể tướng”. Tức chí, Nguyễn Văn Giai làm diều viết 4 chữ “thiên cổ tội nhân” lên thân diều để đối đáp lại.  Ông cho rằng nhà Mạc là phản nghịch, ngụy triều, nhà Lê là triều đại chính thống đại diện cho đất nước. Vào năm 1571, để thử sức học tài năng của mình ông tham gia kỳ thi hương Sơn Nam và đỗ hương giải nhưng không dự kỳ thi Hội do nhà Mạc mở. Năm 1579, niên hiệu Quang Hưng thứ 2, triều Lê Thế Tông, ông đã về trấn Nghệ An dự thi hương và đỗ giải nguyên. Tháng 8 năm Canh Thìn (1580) triều đình Lê - Trịnh lập khoa thi Hội đầu tiên ở hành cung An Trường, sách Vạn Lại, lần ấy Nguyễn Văn Giai đỗ tiến sĩ xuất thân. (Khoa thi này có 4 người thi đỗ tiến sĩ, 2 người đỗ đồng tiến sĩ).

     Sau đó ông được triều đình Lê - Trịnh bổ dụng chức quan Hàn lâm viện. Là bậc tài trí hơn người, ông được Tiết chế Trịnh Tùng trọng dụng luôn giữ bên cạnh để bàn mưu định kế đánh dẹp nhà Mạc. Năm 1581, Mạc Đôn Nhượng đưa quân vượt biển đánh phá huyện Quảng Xương, đóng quân ở núi Đường Nang, ông bàn với Tiết chế Trịnh Tùng chia quân làm 3 đạo đánh mạnh vào chỗ hiểm yếu làm quân Mạc đại bại, tan vỡ tháo chạy về kinh ấp. Từ đó về sau quân Mạc không dám vượt biển vào dòm ngó, cướp bóc Thanh Hóa, Nghệ An nữa. Khi thưởng công trận Đường Nang, Nguyễn Văn Giai được thăng chức đề hình giám sát ngự sử. Cũng từ đây quân Lê - Trịnh nhiều lần tiến ra Bắc gây rối làm quân Mạc suy yếu dần. Tháng 12/1591, Tiết chế Trịnh Tùng tiến ra Bắc đánh chiếm các huyện Yên Sơn, Thạch Thất…, đóng quân ở Tốt Lâm. Quân Trịnh - Mạc đánh nhau tại xã Phấn Thượng. Trong trận này quân Mạc bị tổn thất nặng nề, Khuông Định công và Tấn quận công bị chém tại trận, 1 vạn quân Mạc bị giết, vua Mạc Mậu Hợp trốn xuống thuyền tháo chạy. Tiết chế Trịnh Tùng tiến đến đóng tại chợ Hoàng Xá và sai đại tướng Nguyễn Hữu Liêu tiến quân đến cầu Cao mé Tây Bắc thành Thăng Long bắn súng phóng lửa làm hiệu, đốt cháy nhà cửa làm Mạc Mậu Hợp bỏ thành chạy trốn. Tháng giêng năm 1592, quân đội Lê - Trịnh chiếm được thành Thăng Long, danh tướng Nguyễn Quyện của nhà Mạc bị bắt. Quân Mạc tháo chạy về chiếm giữ vùng Đông Bắc cầm cự nhưng rồi bị tiêu diệt. Quân đội Lê - Trịnh giành lấy Thăng Long. rí Nguyễn Văn Giai. Bấy giờ ở Phù Lưu có hoàng giáp Phan Đình Tá vốn là thần tử nhà Lê quy thuận nhà Mạc in trên cờ 4 chữ “lưỡng triều tể tướng”. Tức chí, Nguyễn Văn Giai làm diều viết 4 chữ “thiên cổ tội nhân” lên thân diều để đối đáp lại.  Ông cho rằng nhà Mạc là phản nghịch, ngụy triều, nhà Lê là triều đại chính thống đại diện cho đất nước. Vào năm 1571, để thử sức học tài năng của mình ông tham gia kỳ thi hương Sơn Nam và đỗ hương giải nhưng không dự kỳ thi Hội do nhà Mạc mở. Năm 1579, niên hiệu Quang Hưng thứ 2, triều Lê Thế Tông, ông đã về trấn Nghệ An dự thi hương và đỗ giải nguyên. Tháng 8 năm Canh Thìn (1580) triều đình Lê - Trịnh lập khoa thi Hội đầu tiên ở hành cung An Trường, sách Vạn Lại, lần ấy Nguyễn Văn Giai đỗ tiến sĩ xuất thân. (Khoa thi này có 4 người thi đỗ tiến sĩ, 2 người đỗ đồng tiến sĩ).

      Xét công phò Lê diệt Mạc, Nguyễn Văn Giai được triều đình phong chức Đô đài Ngự sử kiêm Thượng thư bộ Hộ. Tiếp đó nhờ có công đến ải Nam Quan xin cầu phong và bàn việc tuế cống nhà Minh, ông được thăng thượng thư bộ Lại kiêm ngự sử đài đô ngự sử, tước hầu. Năm Kỷ Dậu (1609) niên hiệu Hoằng Định, đời Lê Thế Tông, ông được phong tước Lễ quận công. Năm Ất Mão (1615) ông được thăng chức Chưởng lục bộ sự . Năm Đinh Tỵ (1617) ông được triều đình gia phong Thiếu phó.  Năm 1623, chúa Trịnh Tùng ốm nặng, Trịnh Xuân và Trịnh Tráng đánh nhau giành ngôi chúa, Mạc Kính Khoan đưa hàng vạn quân từ Cao Bằng kéo về Gia Lâm. Thái úy Trịnh Tráng đưa vua Lê chạy về Thanh Hóa. Vua Lê Thánh Tông đã đặc sai Lại bộ thượng thư Chưởng lục bộ Thiếu phó Nguyễn Văn Giai mang sách vàng tiến phong Tiết chế thái úy Thanh quốc công Trịnh Tráng làm Nguyên soái thống quốc chính Thanh Đô Vương . Tráng đem quân đánh dẹp Trịnh Xuân, đuổi Mạc Kính Khoan chạy về Cao Bằng và rước vua Lê về kinh thành . Bình công định thưởng Nguyễn Văn Giai được thăng Thái phó. Mùa xuân, tháng giêng năm 1628, Lại bộ thượng thư kiêm Chưởng lục bộ sự kiêm ngự sử đài đô ngự sử Thái phó Lễ quận công Nguyễn Văn Giai chết tại chức, được triều đình tặng Tư đồ, ban thụy Cẩn Độ. Vào năm 1645 đời Lê Chân Tông, được truy tặng Đại tư đồ. Niên hiệu Khánh Đức thứ 4, đời Lê Thần Tông được gia tặng Thái tể. Thời Cảnh Hưng được ban phong Anh liệt đại vương, các triều vua nhà Nguyễn đều được sắc phong Thượng đẳng thần giao cho làng xã Ích Hậu phụng sự.
 

Nguyễn Văn Giai có khí chất cương trực, thẳng thắn, phóng túng, có tiết tháo, không sợ quyền uy, thanh liêm, mẫn cán, thận trọng được vua chúa tin dùng, đồng liêu kính phục, nhân dân yêu mến, sử sách khen ngợi. Làm quan trải 3 đời vua 2 đời chúa, đại diện tiêu biểu của trí thức đất núi Hồng sông Lam trung thành với nhà Lê. Nguyễn Văn Giai lập được nhiều công lao giúp nhà Lê khôi phục lại triều đình khi đã mất về tay họ Mạc./.

Tiến Dũng

1
0
Bài viết cùng danh mục
Bài viết mới nhất
Loại Mua vào Bán ra
Vàng SJC 1L - 10L 41.240 41.520
Vàng nhẫn SJC 99,99 1 chỉ, 2 chỉ, 5 chỉ 41.230 41.680
Vàng nhẫn SJC 99,99 0,5 chỉ 41.230 41.780
Vàng nữ trang 99,99% 40.720 41.520
Vàng nữ trang 99% 40.109 41.109
Vàng nữ trang 75% 29.893 31.293
Vàng nữ trang 58,3% 22.959 24.359
Vàng nữ trang 41,7% 16.066 17.466
  Mua vào Bán ra
AUD 15521.75 15880.99
CAD 17228.82 17680.93
CHF 23099 23657.41
DKK 0 3474.36
EUR 25337.52 26177.02
GBP 29524.95 29997.75
HKD 2921.11 2985.75
INR 0 335.12
JPY 206.56 214.7
KRW 18.41 20.93
KWD 0 79222.05
MYR 0 5623.82
NOK 0 2575.16
RUB 0 403.51
SAR 0 6414.16
SEK 0 2427.43
SGD 16829.3 17133.04
THB 752.58 783.97
USD 23140 23260